İlk Türkoloji Çalışmaları Ve Macaristan Örneği

Türkoloji, tarih boyunca yaşamış Türk halklarının tarihi, kültürü, bu halkların bilhassa dilleri ve yazılı metinlerini kapsamına işlemiş, Türk medeniyeti açısından önemli bir bilim dalıdır. Diğer adıyla Türklük biliminin amacını ve hedeflerini anlayabilmek açısından 1908 yılında İstanbul’da kurulmuş Türk Derneği’nin amacına bakmakta fayda vardır.

Bu amaç: “Türk diye anılan bütün kavimlerin mâzi ve hâldeki âsâr, ef’âl ve muhitini öğrenmeye ve öğretmeye çalışmak, yani Türklerin âsâr-ı atîkasını, tarihini, lisânlarını, avâm ve havâs edebiyatını, etnografya ve etnolojiyasını, ahvâl-i içtimâiyesi ve medeniyet-i hâzıralarını, Türk memleketlerinin eski ve yeni coğrafyasını araştırıp taraştırıp ortaya çıkararak bütün dünyaya yayıp dağıtmak ve dilimizin geniş ve medeniyete elverişli bir dereceye gelmesine çalışmak ve imlâsını ona göre tetkik etmektir.” 1

Türkiye’de Türklük biliminin öncülerinden olan Mehmet Fuat Köprülü, “Türkoloji” yerine “Türkiyat” terimini kullanmış, değerli Türkolog Hasan Eren ise; “Türklerle ve özellikle Türk diliyle uğraşan bilim kolu” şeklinde Türklük bilimini nitelendirmiştir.2

***

Çekirdeğini Türk dilinin oluşturduğu Türkoloji araştırmaları, 19. yüzyılın ikinci yarısında Avrupa (Bilhassa Doğu Avrupa) ve Rusya’da başlamış, özellikle Macaristan’da hız kazanmıştır.3 Macarların kökenlerini araştırmaya girişmeleri, kimlik arayışları ve siyasi bunalımlardan kurtulma çabası ile “Turan”a yönelmeleri ortaya Türkoloji alanında çalışmaları Macarların kökeni meselesinden dolayı ortaya çıkarmıştır.

Bu hususta Macaristan’da, 1830 yılında Türkoloji dersleri verilmeye başlanmış, 1870 yılında ise ilk bağımsız Türkoloji Kürsüsü kurulmuştur.4 Bu kürsülerde birçok Türkolog yetişmiş ve bu Türkologlar, Türklük bilimini sürekli ileri taşımışlardır. 1825 yılında, çeşitli girişimler sonucunda Macar Bilimler Akademisi kurulmuştur.5

***

Bu kurum pangermenizm pençesine alınmak istenen Macar halkının bir tepkisi sonucu Macar milliyetçi aydınlar tarafından teşkil edilmiştir. Kurumun amacı milli korunmayı sağlama şeklinde ortaya çıkmış, birçok Türkolog bu kurumun desteği ile Orta Asya’ya teknik-geziler düzenleyerek Türkoloji’ye bilimsel katkıda bulunmuşlardır.

Aynı gayede kurulan bir başka bilimsel faaliyet alanı ise “Turan Cemiyeti”dir. Cemiyetin çıkardığı “Turan” dergisi Türkoloji alanında çalışmaların yayımlandığı kıymetli bir mecmua olarak raflarda yerini almıştır.

Bu çalışmada, Macar milliyetçi aydınlarının ortaya çıkardığı kurumların belli başlıları incelenerek, bu alanda yapılmış ilk çalışmalara değinilmiştir. Önemli Macar Türkologlardan Gyula Nemeth, Armin Vambery, Josef Thury, Janos Repiczky, Antal Reguly, Lajos Ligeti ve 7 Ocak 2016’da hayatını kaybeden György Hazai’nin hayatları kısaca incelenmiş ve değerli çalışmalarının isimleri verilmiştir.

OKUMAK VE İNDİRMEK İÇİN TIKLAYINIZ

Bir Cevap Yazın