KURMANBEK DESTANI”NIN VARYANT VE VERSİYONLARI
ÜZERİNE BİR ARAŞTIRMA
A Survey on Variants and Versions of “Kurmanbek Epos”
Doç. Dr. Abdulselam ARVAS

Bu araştırmada Türk dünyası destancılık geleneği içinde önemli bir yere sahip olan Kırgız Türklerine ait “Kurmanbek Destanı” ele alınmıştır. Çünkü bu destan, hem Kırgız hem Türk Dünyası destancılık geleneği açısından önem arz etmektedir. “Kurmanbek Destanı”nın Kırgız destancılık geleneğindeki öneminin sebebi, “Manas Destanı”ndan sonra en çok varyanta/versiyona sahip destanlardan biri olmasıdır. Bir destanın çok varyantlı/versiyonlu olması ise onun eksik yönlerinin tamamlanmasını sağlamaktadır. Söz konusu destanın Türk dünyası için önemi ise destancılık geleneğimizin bağlantılarını ortaya koymasıdır. Örneğin “Kurmanbek Destanı”nda “Köroğlu”ndan bahsedilmektedir.

Bu, Kırgız Türkleri arasında derlenmiş tam teşekküllü bağımsız bir “Köroğlu” metni bulunmadığı için, onun Kırgızlar arasında bağımsız bir destan olarak devam etmediğini ancak “Kurmanbek Destanı” içinde yaşadığını göstermektedir. Ayrıca Kurmanbek’in, Manas gibi düşmana karşı Türk halklarını birleştirme çabası, destancılık geleneğimizin tarihî arka planı için de ipuçları vermektedir. Bu açıdan “Kurmanbek Destanı”nın araştırılması, varyantlarının karşılaştırılması ehemmiyetlidir.

****

Bundan dolayı çalışmada öncelikle varyant ve versiyon kavramları üzerinde durularak
bilim adamlarının bu terimler hakkındaki görüşleri açıklanmış ve terimlerin araştırmadaki çerçevesi belirlenmiştir. Daha sonra mukayeseli yöntem kullanılmak suretiyle “Kurmanbek Destanı”nın metinleri karşılaştırılmış ve bu doğrultuda “Kurmanbek Destanı”nın dört varyantı ve beş versiyonu olduğu tespit edilmiştir. Destanın varyant ve versiyonları belirlenirken “eş metin çevresi” yanında metinlerin içerikleri de dikkate alınmıştır. Kısaca bu çalışmanın amacı, “Kurmanbek Destanı”nın varyant ve versiyonlarını belirleyerek destancılık geleneğimizdeki önemini vurgulamak ve Türkiye’de bilinmeyen metinlerini araştırmacıların dikkatine sunmaktır.

****

Kırgız destanları, “Türk Dünyası Destancılık Geleneği” içinde önemli bir yere sahiptir. “Kurmanbek Destanı” da hem Kırgız hem de Türk dünyası destancılık geleneği açısından önemlidir. Çünkü bu destanda “Köroğlu” ile “Malatiya” isimleri bulunmakta
ve ayrıca kahraman, Türk halklarını birleştirmeye çalışmaktadır. Bu da destancılık geleneğimiz açısından son derece önemlidir. Oysa Türkiye’de bu destan üzerine yapılan araştırmalarda bu hususlar gözden kaçmış ve sadece “Kalık Akiyev Metni” esas alınarak çalışılmıştır.

Devamını Okumak Ve İndirmek İçin Tıklayınız

Bir Cevap Yazın