HİTİT YASALARINA GÖRE KADIN

Hititlerle ilgili bilgilerimizi daha bu yüzyılın başlarına dayandırabiliriz. 13. yy’ın sonlarına kadar Hititlerin tarih içindeki konumu bilinmemekteydi. İç Anadolu’nun ilkçağ tarihi ile ilgili yapılan araştırmalar sonucunda “Yozgat Tabletleri” adı verilen Boğazköy arşivine ait eserlerle bulunmuş ve Çek bilgin Hronzy tarafından 1917’de çözüldüğü bilinmektedir. Bu tabletlerde Anadolu’nun bu bölgesinden Hatti ülkesi diye söz edildiği anlaşılmakta ve böylece Hititleri tanımak mümkündür.[1] Şöyle ki Hititlerin bir önceki dağınık beyliklerin kumanda altına sokulmasından ortaya çıktığı görülmektedir. hititlerde kadın hititlerde kadın

Bütün bu bilgilerin yanı sıra Anadolu Uygarlıkları içinden en önemlilerinden olan Hititlerin kökeni hakkında kesin bilgiler vermek oldukça zordur. Ancak Hititlerin Anadolu’nun yerli halkı olmayıp dışarıdan geldikleri ihtimali oldukça kuvvetlidir.  Kesin olmamakla beraber ilk kralları olan I. Hattuşili çalışmaları ile Hitit Devleti’nin büyük bir imparatorluğa dönüşeceğinin sinyallerini vermekteydi. Hititlerin en büyük krallarından biri olan I. Şuppiluliuma döneminde Hititler bölgesinin en güçlü devleti olarak görülmektedir.

            Hitit inançları: Hitit inançları tabiri Hitit dininden ziyade Hititler için kullanımı ve araştırması bu başlık altında olması daha doğru olacaktır. Çünkü Hititler homojen değil heterojen bir yapıya sahiptir. Bu kanıyı Anadolu’nun her toplumunun tanrısını benimsemiş olması sebebi ile “Bin Tanrılı” din deyimi ile destekleyebiliriz. Hurri, Luvi, ve Hatti tanrıları Hitit araştırmalarında çoğunlukla karşımıza çıkmaktadır.

Hitit döneminde aile hukukunun ise baba erkil bir düzene dayanmakta olduğunu görmekteyiz. Elimizde ki çivi yazılı metinlere göre Hititlerde evlilik müessesesi hür insanlar ve esirler arasında olmak üzere iki kısma ayrılmaktadır. Evlilik sırasında erkek ve kız tarafı karşılıklı kuşata(başlık), ivaru( çeyiz) getirmektedir. Aile reisi babadır. Ayrıca esirlerde hür insanlar gibi evlenip boşanmakta ve çocuk sahibi olmaktadırlar.

hititlerde kadın
hititlerde kadın

Ekonomisi tarıma dayalı olan Hititlerin yıkılması son dönemlerde yapılan araştırmalar sonucunda iklimin sertleşmesi, nem ve yağış miktarının azalması sonucu tarımda oluşan verimsizlik ekonomiye yansımış ve bu yolla güçsüzleşen Hititler yıkılma sürecine girmiştir. Tarımın yapılabilmesi için bölgenin yağış alması gerektiğinden yağış almadığında ise tarımda verimsizlik başlar.

Sonuç olarak Hititler Anadolu’nun en kadim uygarlıklarından bir tanesi olmuştur. Ekonomik hayatı düzene bağlayan istikrarlı bir üretim alanları oluşturmaları Hititleri aynı dönemdeki diğer uygarlıklardan ayrı tutmuştur. Hitit kalıntılarının araştırılması Anadolu tarihinin aydınlığa kavuşması için oldukça önemlidir.

Hitit Kanunlarının Oluşumu

Kaynaklara göre Hitit Kanunlarının nasıl ortaya çıktığı belli değildir. Ancak Tanrılara bağlı olarak düzenlendiği düşünülmektedir. Yine bu bilgilere dayanılarak bu kanunların iki tablet grubunda toplandığını biliyoruz. Her iki tablet grubunda yüzer madde olduğu bilinmektedir.[2]

Kadın hititlerde kadın

Hitit metinlerinde kadın öğenin az oluşundan yola çıkarak Hititler erkek egemen bir yapıya sahiptir. Arkeolojik veriler arasında M.Ö 2. Binyılda Orta Anadolu Hitit sanatında kadın erkek ilişkilerini gösteren tasvirlerde sınırlıdır. Mühürler, kaya anıtları çanak, çömlek ve kabartmalardaki kadın figürleri ve benzeri arkeolojik malzeme sadece Hitit üst tabaka kadını betimlemelerinden halk kadını ile ilgili bilgilerin çoğunluğu yazılı hukuk belgelerinden elde edilmiştir. Gerçekten Hitit Kanunları halk kadınının toplumdaki yeri ve sınırlı haklarını gösteren bilgiler içermekte olup diğer taraftan bu arkeolojik malzemelerden ancak tanrıça, kraliçe ve soylu kadınların ikonogrofisi çizilebilmekte. Dolayısı ile bu dönem kadınlarını hür kadınlar ve esir kadınlar olarak iki sınıfa ayırmak gerekir.

  1. Hür Kadın(Kraliçe) hititlerde kadın

Kraliçe: Orta Anadolu’da M.Ö 2. Binyıl başlarında Asur Ticaret Kolonileri Çağı’nı yaşarken, Karum adı verilen zengin ticaret kentleri bulunmuş. Karum’un başında yönetici olarak rubaum adı verilen kral vardı. Rubaumların yanında ticari hayatta ve idarede söz sahibi olan rubatumlar yani “kraliçe ya da beyçe” ciddi yaptırım gücüne sahip olduklarını biliyoruz. Görüldüğü gibi Hititlerde hür kadın tipini kraliçeler temsil etmektedir. Hititlerin kraliçelik müessesesi çağının kraliçelerinden ayrılan bir statüye sahiptir. Mısır ve Mezopotamya da kraliçe memleketin mutlak hakimi kralın eşidir. Birtakım dini görev dışında kraliçe genellikle resmen politik yetkisi, memleket hakkında ve halk üzerinde hükmetme nüfuzu olmayan kralın meşru birinci eşi konumundadır. Hititler de ise kraliçe, Hitit kralına eşit memleketine hükmetme yetkisi olan, dış politikaya bizzat karışan devletlerarası hukukta söz sahibi krallığın bağımsız bir kadın temsilcisidir. [3]

2.Halk Kadını (Köle Kadın)

Hititlerin toplumunda halk kadınının yerini anlamak için daha çok yazılı belgeyi incelememiz gerekmektedir. Fakat arkeolojik belgeler bu konuda sınırlıdır. Hitit toplumunda halk kadınını, kraliçelere oranla az tanırız. Çünkü halka değinen yazılı kaynaklar bugün için sınırlıdır. Halk kadınının sosyal mevkiyi ve sahip olduğu hakları aydınlatan bilgiyi Hitit Yasalarından çıkarırız.

3.Yasalara Göre Evlilik

Hititlerde fiili evlilikler, resmi evlilikler gibi kabul görmüştür. Evlilik sözleşmelerinin yerine getirilmesini sağlayan düzenlemeler vardır. Bunlara uyulmadığı zaman haksızlığa uğrayan tarafa tazminat ödenmektedir. Evliliğin bozulma ihtimalini de göz önüne alan evlilik öncesine yapılan antlaşmalar da kayda geçirilmiştir. Boşanma durumunun da çok yaygın görülmemesi söz konusudur. Ayrıca boşanma işlemlerini kadınlar da erkekler kadar kolay başlatabilmektedir. Boşanma hallinde çocukların durumu ve miras haklarına özel önem verilmektedir.[4]

Ayrıca kanunlarda başlık parasıyla ilgili maddelere de yer verilmektedir. Evlilikte hür veya köle olsun erkek, kız ailesine başlık parası adı altında para vermektedir. Bu para bir nevi söz anlamı taşımaktadır. Sonuç olarak evlenme, boşanma, miras gibi konular, bu gibi olaylarda çocukların durumu, iç güveylik, evlat alma, kız kaçırma olayları kanunlarla güvence altına alınmıştır. Kanunlarda bir kadının kocası öldükten sonra dul kalan kadın kayınbiraderi, kayınpederi ya da ölen kocasının akrabalarıyla evlendirilmesi ilk bakışta kadın erkeğin mülkiyeti olarak gören erkek egemen bir sistem izlenimi verse de bu gelenek bir bakıma kocanın ailesi tarafından dul kadına sağlanan bir yaşlılık güvencesi olarak görülmektedir. Kural olarak da çocuksuz kadınlara tanınan bir olanaktı.[5]

Sonuç

Mevcut bilgilerimize göre, kaya anıtları, çanak çömlekler ve kabartmalardaki kadın figürleri ve benzeri arkeolojik malzeme sadece Hitit üst tabaka kanını betimlediklerinden, halk kadınının toplumdaki yeri ve sınırlı haklarını gösteren bilgileri Hitit Yasaları ihtiva etmektedir. Diğer taraftan Hititlerde evlilik kurumunun monogram olduğu konusunda yasalarda bir açıklık olmadığı görülmektedir. Bu durumun destekleyicisi olarak, Hititler bölgede var olan siyasi yapıyı toparlayıcı ve reforme edici kavim özelliği taşısa da sosyal ve kültürel yapı hususunda eski Anadolu haklarını geleneklerine bağlı kalmaya çalışmış olduklarını görmekteyiz.

Ve kadın, on bin yıldır eş, anne, kraliçe. Bu çeşit incelemelerde ortaya çıkan kadın figürü de esas konu olan erkeğin annesi, kızkardeşi, karısı ya da kızıdır.

KAYNAKÇA

AKURGAL Ekrem, Anadolu Uygarlıkları N et Turistik Yayınları, İstanbul, 1989, s.39.

A.M DİNÇAL, Hititler,Anadolu Uygarlıkları Ansiklopedisi 1, Görsel Yayınları. İstanbul, 1982,s.75 hititlerde kadın

B.Brandau-H.Schckert, Hititler, Bilinmeyen Bir Dünya İmparatorluğu, Ankara2003,s.91

Darga, Anadolu’da Kadın; 2015:111 hititlerde kadın hititlerde kadın hititlerde kadın

T.BRYCE, Hitit Dünyasında Yaşam ve Toplum, Çeviren Müfit Günay, Ankara. 2003.s.134

, [1] AKURGAL Ekrem, Anadolu Uygarlıkları N et Turistik Yayı nları, İstanbul, 1989, s.39.

[2] A.M DİNÇAL, Hititler,Anadolu Uygarlıkları Ansiklopedisi 1, Görsel Yayınları. İstanbul, 1982,s.75 hititlerde kadın hititlerde kadın hititlerde kadın hititlerde kadın

[3] Darga, Anadolu’da Kadın; 2015:111 hititlerde kadın hititlerde kadın hititlerde kadın

[4] T.BRYCE, Hitit Dünyasında Yaşam ve Toplum, Çeviren Müfit Günay, Ankara. 2003.s.134

[5] B.Brandau-H.Schckert, Hititler, Bilinmeyen Bir Dünya İmparatorluğu, Ankara2003,s.91

Bir Cevap Yazın